Kaszubska sztuka ludowa

Opublikowany: 02 stycznia 2013 r.

Współcześni Kaszubi mogą pochwalić się nie tylko atrakcyjną ofertą agroturystyczną, smaczną regionalną kuchnią i słynnymi na całą Polskę Truskawkobraniami, ale przede wszystkim bogatym dorobkiem w zakresie sztuki ludowej i rękodzielnictwa, które opierają się na wielowiekowych tradycjach rzemieślniczych. Wśród nich zdecydowany prym wiodą: hafciarstwo, plecionkarstwo, rzeźbiarstwo, rogarstwo i malarstwo na szkle.

W sztuce ludowej Kaszub najbardziej wyróżniają się słynne hafty oraz tabakiery, których produkcja przeżywa dziś swój renesans, dzięki sporej popularności na rynku – nie tylko turystycznym, ale również pamiątkarskim i kolekcjonerskim.

Charakterystyczny kaszubski haft – wzór, wyróżniający się na tle hafciarstwa innych regionów Polski – ma bardzo długą tradycję, sięgającą XIII w. Oparty w większości o motywy roślinne, występuje w różnych kombinacjach, głównie dlatego, że istnieje jego wiele szkół – m.in. szkoła żukowska, wdzydzka, pucka czy wejherowska. W tradycyjnym hafcie kaszubskim stosuje się jedynie siedem kolorów muliny: chabrowy, niebieski, granatowy, żółty, zielony, czerwony i czarny. Najczęściej wyszywany na płótnie i białym lnie, ozdabia słynne kaszubskie serwety, obrusy, fartuchy, czepce, a także inne elementy ludowego stroju kaszubskiego. Współcześnie, w ramach rękodzielnictwa komercyjnego, haftuje się nim również zakładki do książek, a nawet krawaty.

Drugim atutem kaszubskiego rękodzieła są słynne tabakiery, obecnie dostępne na rynku głównie w dwóch postaciach: ceramicznej bądź wykonanej z rogu. Ta ostatnia nawiązuje do wielowiekowej kaszubskiej tradycji rzemieślniczej, związanej z rogarstwem, które opiera się na wytwórstwie przedmiotów z rogów krowich, kozich, baranich, a nawet jelenich. Dawni rogarze wytwarzali z nich nie tylko tabakiery, ale również grzebienie, guziki, trąbki sygnałowe i prochownice myśliwskie. Warto wspomnieć, że tabakiera była niegdyś oznaką statusu społecznego jej właściciela.

W dziedzinie ceramiki, oprócz tabakier, wytwarza się wciąż bardzo popularne naczynia gliniane: dzbanki, dwojaki, kubki, misy czy choćby tradycyjne w regionie Kaszub pojemniki na smalec, obowiązkowo ozdobione kaszubskim wzorem. Produkuje się także ozdobne dzwonki i przedmioty porcelanowe. Większość z nich zdobi wspomniany już wcześniej wzór, który jest również podstawowym elementem zdobnictwa artykułów szklanych i drewnianych. Innymi używanymi wzorami jest motyw gryfa (symbolu Pomorza), a także rybich łusek oraz elementów marynistycznych.

Kaszubskie rzeźbiarstwo przejawia się głównie w licznych rzeźbach i płaskorzeźbach, wykorzystujących tematykę religijną (świątki i „bożemęki”, czyli kapliczki przydrożne), jak również motywy związane z ptakami, rybołówstwem i rolnictwem. Najczęściej rzeźby te są polichromowane, wykonane z drewna lipowego.

W plecionkarstwie natomiast wykorzystuje się głównie wiklinę, korzenie sosny i jałowca. Wyrabia się z nich kosze, tace, miarki – a także wiadra na wodę.

Współczesny dorobek rękodzielniczy Kaszub wiele zawdzięcza Kaszubskiemu Uniwersytetowi Ludowemu, który organizuje plenery oraz warsztaty artystów ludowych tego regionu.

Aleksandra Perkowska

fot. skanseny.net